Polskie Zakłady Philips S.A.

OPIS OBIEKTU

W skład zespołu wchodzą obecnie: budynek biurowy od ul. Grzybowskiej, hale od ul. Karolkowej.

Budynek biurowy: Budynek w znacznym stopniu odbudowany po wojnie. W latach 90-tych silnie przekształcony (m.in. ocieplony i otynkowany, przez co przesłonięto część detalu), bez zachowanego historycznego detalu (poza fragmentarycznie zachowaną stolarką drzwiową). Piętrowy, z wysokim, użytkowym poddaszem. Dach kryty dachówką bitumiczną. Od ul. Grzybowskiej dziewięcioosiowy, od Karolkowej trójosiowy. Narożniki ścięte z umieszczonymi oknami. W elewacji od podwórza na czwartej osi ryzalit mieszczący klatkę schodową. W ryzalicie, w ostatniej kondygnacji wysokie, zamknięte półkoliście okno.

Hala: parterowa, dziewięcioprzęsłowa, o pow. 3.527 m kw., o wysokości ponad 6 m.

Konstrukcja: Konstrukcja hali oparta jest na słupach z dachem szedowym. W części południowej hala przekryta płytą żelbetową. Ściany murowane z cegły ceramicznej, oblicowane czerwoną cegłą, w partiach tynkowane. Dach szedowy pokryty papą.

Elewacja zachodnia: (od ul. Karolkowej), z 10 powtarzalnych przęseł wydzielonych licowanymi cegłą lizenami; z tynkowanymi belndami. Każde z nich w kształcie prostokąta zamkniętego trójkątnym szczytem. Przy szczytach pasy ze skośnie, schodkowo układanej cegły. Od strony północnej między halą a bud. biurowym brama: między ceglanymi słupkami, żeliwna, z zawieszoną na pałąku latarnią.

Elewacja wschodnia: analogiczna jak zachodnia. Blendy zamknięte łukami ocinkowymi, oblicowanymi cegłą. W blendach po cztery okna, oraz zamurowana brama.

Elewacja północna: 16-osiowa. Na wysokim ceglanym cokole. Zamknięta profilowanym gzymsem układanym z cegieł. W osiach 4-tej od wschodu i 4-tej od zachodu ryzality ujęte w licowane cegła lizeny, zamknięte trójkątnymi szczytami dekorowanymi ukośnie układaną cegłą. W ryzalicie zachodnim wejście, we wschodnim okno.

Elewacja południowa: nieregularna, otynkowana, zamknięta profilowanym gzymsem ceglanym.

HISTORIA OBIEKTU

W 1922 r. koncern Philips założył „Polsko-Holenderską Fabrykę Lampek Elektrycznych”. Na miejsce produkcji wybrano dużą działkę między ulicami Karolkowi, Grzybowską i Przyokopową. Początkowo teren zajmował 8,5 tys. m kw., po 1927 r. już dwa razy tyle. W 9137 r. zakład zajmował już 37,6 tys. m kw. Na terenie zakładu, pomiędzy budynkami fabrycznymi wytyczono alejki, którym nadano nazwę ulic: Głównej, Stolarskiej, Szklanej, Radiowej, Żarówkowej, Ogrodowej, Piaskowej i Pupina.

W 1923 r., wg. projektu Pawła Holzera wzniesiono pierwszą halę fabryczną. W zakładach pracowało wtedy 100 robotników. W zakładach wytwarzano przede wszystkim żarówki, butle do termosów i półfabrykaty szklane do żarówek, oraz lamp radiowych. Składano także radioodbiorniki sprowadzane z Holandii (od 1930 r.). W 1924 r. na narożnej działce przy ul. Grzybowskiej wzniesiono budynek biurowy. W 1929 r. wzniesiono drugą halę produkcyjną oraz magazyny. W 1930 r. dla uniezależnienia od dostaw surowca fabryka zainwestowała we własną hutę szklaną produkującą baloniki żarówkowe. W tym samym roku zbudowano też duży, czteropiętrowy budynek administracyjno-produkcyjny. W 1933 r. rozpoczęto produkcję radioodbiorników już z rodzimych podzespołów.

We wrześniu 1939 r. fabryka i produkcja zostały całkowicie podporządkowane dowództwu niemieckiemu, które zdecydowało o produkcji stacji nadawczo-odbiorczych do czołgów i łodzi podwodnych. W trakcie pierwszych dni Powstania Warszawskiego teren zakładów został opanowany przez Powstańców, co upamiętnia tablica od strony ul. Karolkowej. Po Powstaniu hitlerowcy wywieźli cały sprzęt, a zabudowania fabryczne w większości wysadzili w powietrze. Uszkodzone zostały także budynek biurowy od ul. Grzybowskiej i hala od ul. Karolkowej, które po wojnie postanowiono odbudować. W latach powojennych na terenie zniszczonych zabudowań wzniesiono hale dla państwowych Zakładów Wytwórczych Lamp Elektrycznych im. Róży Luksemburg.

W chwili obecnej zarówno hala i budynek biurowy znajdują się w rękach prywatnych spółek. W planach jest zburzenie budynku biurowe z przeznaczeniem miejsca pod nową inwestycję.

BIBLIOGRAFIA

LOKALIZACJA

UWAGI

Zespół jest istotny nie tylko ze względu na walory architektoniczne (głównie hala), ale też z uwagi na swoją powstańczą historie. W hali uwagę zwraca konstrukcja dachu szedowego – widoczne na całej swej powierzchni. Obiekty w dobrym stanie zachowania, użytkowane i na bieżąco remontowane. Postulowana ochrona konserwatorska hali wraz z bramą i zachowanie budynku biurowego.

 GALERIA OBIEKTU