Browar Hermana Junga - relikty

OPIS OBIEKTU

Z dawnego zespołu zachowały się budynek na rogu ul. Pereca i Waliców (d. budynek administracyjny), mur od ul. Waliców (wkomponowany w biurowiec Aurum), piwnice.

d. Budynek administracyjny: murowany z cegły ceramicznej, licowany cegłą. Na planie prostokąta, dwukondygnacyjny na wysokim podpiwniczeniu. Nakryty dachem dwuspadowym, pokrytym blachą. Wnętrza współczesne, z nowym układem. Zachowane stropy staloceramiczne, wymieniona (na stalową) więźba dachowa. W piwnicach sklepienia kolebkowe.
- Elewacja od ul. Pereca, szczytowa, pięcioosiowa, z wydzieloną lizenami trójosiowym polem środkowym. Narożniki zaakcentowane szerokimi lizenami (przypominającymi skarpy). Zachowany ceglany detal architektoniczny: profilowany gzyms kordonowy, profilowany gzyms koronujący (także w szczycie) odcinkowe nadproża okienne, ceglane parapety podokienne, pod oknami części środkowej płyciny. W szczycie na środku okulus w profilowanym obramieniu.
- Elewacja boczne zachodnia, z polami wydzielonymi lizenami. Prosty detal architektoniczny z cegły: gzyms kordonowy, duże okno zamknięte ceglanym lukiem odcinkowym.
- Elewacja boczna wschodnia z trzyosiową kondygnacją parteru i czteroosiową kondygnacją piętra, artykułowana na narożach lizenami. Gzyms z fryzem układanym ukośnie z cegły.
Mur wzdłuż ul. Waliców: ceglany, licowany cegłą. Artykułowany lizenami, pomiędzy którymi pola z blendami okiennymi. Miejscami wtórnie przebite prostokątne otwory okienne. Zachowany bogaty detal architektoniczny w cegle: lizeny, cokół, prosty gzyms kordonowy, gzyms koronujący z układanej dekoracyjnie cegły – w dolnej części wsparty na fryzie ząbkowanym (w formie niewielkich machikuł). Blendy okienne zakończone odcinkowym nadprożem zaakcentowanym pasem ceglanym. Nad wnękami okulusy. Na murze zachowane (celowo) ślady po kulach.
Mur został wykorzystany jako dolna kondygnacja nowego biurowca Aurum.

HISTORIA OBIEKTU

W 1854 r. na parceli między dzisiejszymi ulicami Żelazną, Grzybowską, Waliców i Pereca (dawniej Ceglaną) powstał duży browar Hermana Junga. Zakład został rozbudowany z istniejącego tu od 1824 r. browaru Jana Bogumiła Kazimirusa. Herman Jung był w latach 60-tych właścicielem trzech innych browarów (przy pl. Trzech Krzyży, przy ul. Ogrodowej, i przy ul. Chłodnej), dzierżawił także browar Karla Osteloffa na Grochowie. Firma pod nazwą Towarzystwo Akcyjne Wyrobu Piwa „Herman Jung” rozwijała się na tyle dobrze, że uruchomiono wielkie składy w Brześciu, Kowlu, Kijowie i Odessie, do których piwo dostarczano za pomocą specjalnych wagonów-lodowni. W 1890 r. po śmierci Hermana Junga zakład przy ul. Waliców zlikwidowano (z wszystkich browarów utrzymano tylko ten przy pl. Trzech Krzyży), a 1919 r. firma (prowadzona przez syna Hermana Seweryna) weszła w skład firmy "Haberbusch i Schiele Zjednoczone Browary Warszawskie Spółka Akcyjna".
Od 1890 r. posesja na Woli była w posiadaniu Banku Handlowego w Warszawie, który dzierżawił budynki różnym firmom, m.in. od 1897 r. działała tu wytwórnia lemoniady i wody sodowej A. Domańskiego.
W czasie II wojny światowej mur od ul. Waliców był granicą getta, natomiast cała posesja znajdowała się już po stronie aryjskiej.
Po wojnie w części budynków od ul. Grzybowskiej funkcjonowała Spółdzielnia Galanterii Skórzanej „Rozwój”, reszta terenu była wykorzystywana przez Przemysłową Spółdzielnię Pracy „Okęcie” (producent wina).
W latach 90-tych teren przeszedł na własność Mennicy Państwowej, która część budynków wyburzyła (pod swoją siedzibę), a resztę wydzierżawiła. W końcu lat 90-tych XX w. w środku posesji powstał biurowiec Aurum.

BIBLIOGRAFIA

• E. Pustoła-Kozłowska, Mapa budownictwa przemysłowego Warszawy, Warszawa 1983 w: Archiwum WUOZ
• D. Bartoszewicz, Aura Mennicy z murem [w:] „Gazeta Stołeczna” nr 210 z 8.09.1998
• J. Sujecki, Spełnione życzenia [w:] „Słowo żydowskie” nr 15 z 28.07.2000
• M. Chodorowska, Zabudowa pofabryczna przy ul. Waliców 11, [w:] „Renowacje i Zabytki” nr 1/2001, s. 80-85
• J. Sudecki, Relikt sprzed barykady [w:] „Spotkania z zabytkami” nr 5/2002, s. 33
• A. Saratowicz-Dudyńska, Biała karta dokumentacyjna, archiwum WUOZ w Warszawie

LOKALIZACJA

UWAGI

Do rejestru zabytków wpisany jest budynek na rogu ul. Pereca i Waliców, oraz pozostały mur wzdłuż ul. Waliców. Obiekt podlega ochronie ze względu na wartość historyczną i związek z martyrologią ludności Warszawy podczas II wojny.

 GALERIA OBIEKTU