Fabryka Sprzętu Spawalniczego „Perun” S.A.

OPIS OBIEKTU

Z pierwotnych zabudowań do naszych czasów dotrwały trzy: dwa budynki produkcyjne i jedna hala. Wszystkie murowane z cegły, nietynkowane. Elewacje budynków produkcyjnych potraktowane dekoracyjnie.
Hala od ulicy: na planie prostokąta. Dłuższe elewacje sześcioosiowe. Zachowany detal architektoniczny: zaakcentowane pasem cegieł nadproża okienne w formie łuku odcinkowego, kostkowy profilowany gzyms koronujący. Elewacje krótsze trójosiowe. Od strony ulicy elewacja całkowicie przekształcona – przesłonięta banerami reklamowymi.
Hala główna: elewacja dziewięcioosiowa. Zachowany detal architektoniczny: zaakcentowane pasem cegieł nadproża okienne w formie łuku odcinkowego, kostkowy profilowany gzyms koronujący. Elewacja krótsza – od strony ulicy – mocno przekształcona.
Hala przy zachodniej granicy działki: elewacja dziewięcioosiowa. Zachowany detal architektoniczny: zaakcentowane pasem cegieł nadproża okienne w formie łuku odcinkowego, kostkowy profilowany gzyms koronujący.
Na terenie znajdują się też późniejsze zabudowania z lat 30-tych.

HISTORIA OBIEKTU

Przedsiębiorstwo „Perun” było pierwszą w Polsce fabryką produkującą urządzenia do spawania gazowego i armatury związanej z produkowaniem i użytkowaniem gazów technicznych. W XX-leciu międzywojennym największym i najważniejszym tego typu zakładem w kraju.
Historia firmy rozpoczęła się w 1909 r. kiedy to francuska spółka akcyjna „L’air Liquide” założyła fabrykę tlenu przy ul. Leszno. Zmechanizowane przedsiębiorstwo (posiadało lokomobilę i prądnicę) produkowało azot, tlen, oraz palniki do metali i generatory acetylenowe. W cztery lata później spółka połączyła się z petersburską firmą „Perun”. Od tego momentu powstałe z fuzji przedsiębiorstwo funkcjonowało pod nazwą „Perun. Towarzystwo Akcyjne Fabryk Tlenu i Aparatów. Fabryka miała swoje oddziały w Łodzi i Zawierciu. W 1913 r. zakład przeniesiono z ul. Leszno 138 przeniesiono na ul. Grochowską 52 (obecnie 301/305), gdzie funkcjonuje on do dzisiaj. Wraz z przeprowadzką podjęto się rozbudowy zakładu o duży warsztat spawalniczy. Na terenie posesji przy Grochowskiej zbudowano dwa budynki produkcyjne i dwa magazyny. W 1924 r. uruchomiono produkcję elektrod, a później urządzeń do spawania w łuku elektrycznym. W 1930 r. fabryka przeszła w posiadanie polskiej Spółki Akcyjnej „Perun”.
Szczyt rozwoju firmy przypadł na lata 20/30-te. Świadczy o tym choćby wzrost zatrudnionych robotników: w 1922 r. liczba ta wynosiła 36, a w 1939 r. już 200.
Działania wojenne na szczęście znacząco nie dotknęły fabryki. Co prawda Niemcy wywieźli w 1944 r. całe wyposażenie zakładu, ale szczęśliwie ocalały zabudowania. Dzięki temu produkcję można było uruchomić niedługo po zakończeniu wojny.

BIBLIOGRAFIA

• E. Pustoła-Kozłowska, Mapa budownictwa przemysłowego Warszawy, Warszawa 1983 w: Archiwum WUOZ
• Z. Małyska, R. Błaszyński, WFFS „Perun” [w:] Dzieje Pragi, Warszawa 1970
• A. Jeziorański, Księga adresowa przemysłu fabrycznego w Królestwie Polskim, Warszawa 1905
• A. Sroka, Przemysł fabryczny w Królestwie Polskim, Warszawa 1910
• S. Misztal, Rozwój i lokalizacja przemysłu Warszawy międzywojennej [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej, Warszawa 1970

LOKALIZACJA

UWAGI

Zespół zabudowań fabrycznych „Perun” jest jednym z najlepiej zachowanych i jednocześnie najstarszych przykładów architektury przemysłowej przy ul. Grochowskiej. Mimo licznych przekształceń nadal widoczny jest historyczny detal architektoniczny.

 GALERIA OBIEKTU