Zakład Aparatów Miedzianych i Odlewnia Adolf Witt i syn

OPIS OBIEKTU

Główny budynek jest piętrowy, podpiwniczony, na planie wydłużonego prostokąta. Nakryty dachem dwuspadowym. Murowany z cegły ceramicznej, nieotynkowany. Ze stropami typu Kleina. W szczycie od strony południowej wysoki komin z dekoracyjnym kostkowym gzymsem i architektonicznym zwieńczeniem w postaci arkadowych niszy. Elewacja wschodnia ośmioosiowa, z przejazdem bramnym w szóstej osi; elewacja zachodnia dziewięcioosiowa. Detal architektoniczny charakterystyczny dla architektury przemysłowej końca XIX w.: cokół, kordonowy gzyms z ukośnie układanych cegieł, dekoracyjny gzyms koronujący z fryzem arkadkowym. Okna czterodzielne, ze ślemieniem, zamknięte łukiem odcinkowym. Nadproża zaakcentowane pasami muru. W dawnej fabryce zachowały się drewniane okna z okuciami, drzwi płycinowe oraz metalowe, ogniotrwałe schody z drewnianą tralkową balustradą, ażurowe żeliwne schody do piwnic. Na kominie metalowe litery – inicjały A.W.
 Od wschodu i zachodu do budynku głównego przylegają przybudówki. Od północnego wschodu piętrowe skrzydło.

HISTORIA OBIEKTU

Dwie działki przy ul. Leopoldyny nabył w latach 1887-1893 Adolf Witt, przemysłowiec, który od wielu pokoleń związany był z odlewnictwem i złotnictwem. Ojciec Adolfa Witta założył jedną z pierwszych w Królestwie Polskim fabrykę metalową, zaś dziadek był złotnikiem samego Napoleona. Pierwszy zakład Adolf Witt założył przy ul. Elektoralnej w 1820 r. i po kilkudziesięciu latach wymagał rozbudowy. Do tego celu przeznaczono działkę przy nowowytyczonej ulicy Leopoldyny, a starą fabrykę przeznaczono na magazyn. Budowa nowego zakładu rozpoczęła się na początku lat 90-tych i w 1893 r. produkcję można już było przenieść do gotowego budynku. W zakładzie produkowano armaturę łazienkową, kotły parowe, wanny, piece kąpielowe miedziane (do podgrzewania wody) oraz naczynia kuchenne. Wyrabiano również aparaty do destylacji, sterylizacji i kuchnie parowe. W 1914 r. zakład zatrudniał ok. 100 robotników i korzystał z jednego silnika elektrycznego.
    Zabudowę wytwórni tworzyło w sumie kilkanaście budynków – zarówno murowanych jak i drewnianych. Na tyłach zakładu utworzono ogrody. W 1904 r. od ulicy wystawiono okazałą czynszową kamienicę z mieszkaniem właściciela (być może projektu A. Woyde). Z czasem większość zabudowań drewnianych przebudowano na obiekty murowane. Największa rozbudowa dotyczyła budynku głównego, którego zachodnie skrzydło przedłużono i dostawiono od frontu przybudówkę.
Fabryka bez przerw działała do 1939 r. W czasie wojny zakład uległ częściowemu zniszczeniu (budynki na tyłach posesji). W 1945 r. zakład został upaństwowiony i przeznaczony pod rozmaite usługi.

BIBLIOGRAFIA

• E. Pustoła-Kozłowska, Mapa budownictwa przemysłowego Warszawy, Warszawa 1983 w: Archiwum WUOZ
• L. Jeziorański, Przemysł fabryczny w Królestwie Polskim”, Warszawa 1905
• S. Misztal, Rozwój i lokalizacja przemysłu Warszawy międzywojennej [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej 1918-1939, Warszawa 1970, t. 2

LOKALIZACJA

UWAGI

Obiekt (poza kamienicą) nie był remontowany od wielu dziesięcioleci. Gdyby nie funkcjonujące tutaj zakładu usługowe (m.in. Spółdzielnia „Skala”, poligraficzne, fryzjer) popadłby w ruinę. Jest jednym z najciekawszych niewielkich XIX wiecznych zakładów fabrycznych w Śródmieściu, i powinien zostać ujęty w rejestrze zabytków.

 GALERIA OBIEKTU