Zakład Wyrobów Mechanicznych Gustawa Pulsta / Fabryka Kas Pancernych Stalobetonowych „Stanisław Zwierzchowski i Synowie”

OPIS OBIEKTU

Teren posesji zabudowany jest budynkami hali głównej, magazynów i portierni. Budynki okalają niewielki wybetonowany dziedziniec, na który wjazd przez dwuskrzydłową bramę od strony ulicy.

Hala: na planie prostokąta, dwukondygnacyjna, niepodpiwniczona. W dolnej kondygnacji układ trójnawowy, w drugiej wtórny podział na dwa trakty. Ściany hali są murowane z cegły ceramicznej, nieotynkowane; stropy drewniane belkowe wsparte na drewnianych, wzmocnionych stalowymi profilami słupach. Więźba drewniana, dach dwuspadowy (częściowo pogrążony), kryty papą. Posadzka betonowa na parterze, na piętrze z desek.

Elewacja frontowa z dwiema ścianami szczytowymi (dach pogrążony): trójosiowa, gdzie szczyty nad skrajnymi polami, nad osią środkową trójkątny szczyt. W osi środkowej po bokach lizeny zwieńczone ceglanymi sterczynami. Przez kondygnacje przebiegają gzymsy międzykondygnacyjne z ukośnie układanych cegieł. Gzyms koronujący z ukośnie układanej cegły, wieńczący szczyty. W osiach bocznych na obu kondygnacjach okna zamknięte odcinkowym łukiem zaakcentowanym ceglanymi klińcami, w soi środkowej na dole szerokie drzwi dwuskrzydłowe, w górnej kondygnacji podwójne okno z prostym stalowym nadprożem. W trójkątnym szczycie okulus.

We wnętrzach zachowały się fragmenty dawnego wyposażenia, m.in. stalowa klatka schodowa z balustradą z kutych prętów. Okna oryginalne, stalowe, wielopodziałowe, ze szprotami.

Magazyny: na planie prostokąta, parterowe, niepodpiwniczone, o jednotraktowym układzie wnętrz. Ściany murowane z pustaków. Dach jednospadowy na więźnie z kratownicy. Bez cech stylowych.

Portiernia: na planie prostokąta, parterowe, niepodpiwniczone, o jednotraktowym układzie wnętrz. Ściany murowane z pustaków. Dach jednospadowy na więźnie z kratownicy. Bez cech stylowych.

HISTORIA OBIEKTU

W momencie powstania zakładu ul. Strzelecka była zabudowana w większości drewnianymi i murowanymi domami mieszkalnymi; jedynie w pobliżu ul.Szwedzkiej powstawały pierwsze zakłady przemysłowe. Zakład Pulsta powstał najprawdopodobniej w 1887 r. i początkowo działał w innym miejscu. Dopiero ok. 1912 r. Gustaw Pulst nabył posesję przy Strzeleckiej 30 (od kilku lat był już właścicielem sąsiedniej posesji pod nr 28) i zbudował tam niewielki budynek fabryczny, istniejący do dziś. Produkcja obejmowała maszyny dla przemysłu tytoniowego i tabacznego, drzewnego, papierniczego, a także spożywczego. Produkowano również wyposażenie (piece) dla piekarń.

Po I wojnie zakład przejął Stanisław Zwierzchowski, Fabryka wytwarzała kasy i szkatuly pancerne, sejfy, urządzenia do skarbców. Fabryka prosperowała na tyle dobrze, że z dochodów rodzina wybudowała modernistyczną kamienicę przy ul. Stalowej 47, sąsiadującą z podwórzem zakładowym.

W 1947 r. Alfred Zwierzchowski przyłączył się do spółdzielni pracy „Skarbiec”, która od tej pory aż do dziś jest użytkownikiem obiektu.

BIBLIOGRAFIA

• E. Pustoła-Kozłowska, Mapa budownictwa przemysłowego Warszawy, Warszawa 1983 w: Archiwum WUOZ
• M. Pilich, Ulice Nowej Pragi, Warszawa 2003

LOKALIZACJA

UWAGI

Wytwórnia na Strzeleckiej jest jednym z ostatnich tego typu niewielkich zakładów na terenie osiedla Nowa Praga. Detale architektoniczne nawiązują do pobliskiej fabryki lamp Braci Brunner i domów mieszkalnych przy ul. Szwedzkiej (lizeny zwieńczone ceglanymi sterczynami) – mają typową dla architektury przemysłowej uproszczoną stylistykę.

 GALERIA OBIEKTU