Wytwórnia ślusarska Antoniego Szmalenberga

OPIS OBIEKTU

Pierwotne zabudowania zostały prawie całkowicie rozebrane. Pozostał jedynie fragment ściany budynku biurowego od ul. Skierniewickiej – pozostawiony jako ogrodzenie placu budowy.

W latach XX-tych XX w. na zespół składały się: budynek frontowy (biura), oficyny i kuźnie. Budynki cechowała bardzo prosta, prawie pozbawiona detalu architektura. Budynek biurowy był otynkowany, pozostałe licowane cegłą. Budynek frontowy, zniszczony w czasie wojny został w 1945 r. odbudowany wg proj. Kazimierza Święckowicza. A oficyny i kuźnie wg proj. Jerzego Wasilewskiego.

HISTORIA OBIEKTU

Wytwórnia została założona w 1921 r. przez Antoniego Szmalenberga przy ul. Karolkowej 19. Trzy lata później działalność przeniesiono na nowa posesję przy ul. Skierniewickiej (istniały już tam parterowy dom od ulicy i kuźnia w podwórzu). Budynki rozbudowano na potrzeby rozwijającej się firmy. Powiększono przede wszystkim parterowy dom frontowy poszerzając go na szerokość całej działki (mieścił przejazd bramny). Umieszczono w nim biura. Do kuźni została dobudowana piętrowa oficyna. W następnych latach prowadzono dalsza modernizację, m.in. wyasfaltowano podwórze, zrobiono kanalizację i C.O.

Wytwarzano przedmioty z żelaza, miedzy i mosiądzu. W asortymencie wyrobów znajdowały się bramy, balustrady (m.in. do słynnego domu Wedla przy ul. Puławskiej). Produktu były wystawiane na wystawach międzynarodowych (m.in. na wystawach ś w Mediolanie, Wiedniu, Paryżu, Berlinie, Nowym Yorku). Antoni Szmalenberg specjalizował się w detalach dla luksusowych budynków publicznych, kamienic, willi. Współpracował z wybitnymi architektami XX-lecia, m.in. z B. Pniewskim, Z. Mączeńskim, A. Jawornickim, R. Millerem, J. Gelbardem, R. Sigalinem, L. Korngoldem, A. Dygatem, E. Norwerthem i innymi. Firma do wybuchu wojny pozostała niewielkim zakładem – w 1938 r. zatrudniała 50 pracowników.

W czasie wojny zakład został w znacznym stopniu zniszczony i ocalały jedynie mury zewnętrzne. Maszyny i wyposażenie zostało w większości wywiezione przez Niemców. Po wojnie w 1951 r. fabrykę znacjonalizowano. Niewielki zakład udało się uratować – prowadził go syn Antoniego Tadeusz Szmalenberg. Ostatnio budynki warsztatowe zostały rozebrane i obecnie podwórze zakładu budynkach przeznaczone jest na zaplecze budowlane budynku mieszkalnego. Ocalała jedynie część muru od ulicy.

BIBLIOGRAFIA

• E. Pustoła-Kozłowska, Mapa budownictwa przemysłowego Warszawy, Warszawa 1983 w: Archiwum WUOZ
• Księga przemysłu polskiego, Warszawa 1959
• J. Zieliński, Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, t. VI, Warszawa 1998
• Architektura przemysłowa warszawskiej Woli XIX/XX w. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej przez Muzeum Woli i Towarzystwo opieki nad zabytkami. Zeszyty wolskie 4, Warszawa 2002

LOKALIZACJA

UWAGI

Zakład Szmalenbergów do niedawna był przykładem trwającej nieprzerwanie od dziesięcioleci produkcji: w tym samym miejscu, o takim samym charakterze i przede wszystkim z zachowaniem tej samej własności i kadry. Gwarantowało to zachowanie zespołu jako nie tylko materialnego, ale też niematerialnego dziedzictwa Warszawy. Niestety w chwili obecnej po zakładzie nie pozostał praktycznie żaden ślad.

 GALERIA OBIEKTU